Bwrdd Cynghori Cenedlaethol cofnodion cyfarfod - 10 Mehefin 2026

Yn bresennol:

• Ruth Hussey (Cadeirydd)
• Valerie Billingham (Swyddfa'r Comisiynydd Pobl Hŷn)
• Kate Cubbage (Ymddiriedolaeth Gofalwyr)
• Stuart Davies (Darparwr Gwasanaeth Cymorth Cartref)
• Tomos Davies (Swyddfa'r Comisiynydd Plant)
• Peter Max (Darparwr Gofal Preswyl)
• Melanie Minty (Fforwm Gofal Cymru)
• Claire Protheroe (CWLWM)
• Jenny Williams (ADSS Cymru)
• Gillian Baranski (Prif Arolygydd)
• Kevin Barker (AGC)
• Lou Bushell-Bauers (AGC)
• Neil Fewtrell (AGC)
• Sarita Marshall (AGC)
• Margaret Rooney (AGC)
• Elizabeth Wallwork (AGC)

Ymddiheuriadau:

• Natalie Fletcher (Darparwr)
• Alyson Thomas (Llais)
• Bethan Louise Kay (Swyddog blynyddoedd cynnar yr Awdurdod Lleol)
• Carol Bishop Jones (Gofalwr a defnyddiwr gwasanaeth, gwasanaethau oedolion) 
• Rachel Overton (Darparwr, gofal dydd llawn)

• Agorodd y Cadeirydd y cyfarfod a nododd yr ymddiheuriadau.
• Cyflwynodd yr aelodau a oedd yn bresennol eu hunain. Croesawyd aelodau newydd a'r unigolion a oedd yn bresennol am y tro cyntaf.

• Cadarnhawyd bod cofnodion y cyfarfod blaenorol yn gofnod cywir.

• Trafodwyd a nodwyd y camau gweithredu. 

Mae'r datblygiadau allweddol ers y cyfarfod diwethaf yn cynnwys:

• Y wybodaeth ddiweddaraf am yr etholiad: Mae gweinyddiaeth newydd a gaiff ei harwain gan Blaid Cymru bellach ar waith yn Llywodraeth Cymru, gyda ffocws cynnar ar ofal plant a chwarae, gofal cymdeithasol, a'r gwaith o ddileu elw o wasanaethau plant.
• Adroddiadau diweddar: Mae adroddiadau'n dangos ymgysylltiad cryf ym mhob rhan o'r sector, gan gynnwys yr adroddiad ar Ofal Plant a Chwarae: Ymarfer Gwerth ei Rannu, a gafodd adborth cadarnhaol gan ddarparwyr. 
• Trefniadau Diogelu wrth Amddifadu o Ryddid: Nododd adroddiad ar y cyd ag Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru y galw mewn awdurdodau lleol a byrddau iechyd, yr heriau recriwtio ac arferion anghyson. Bydd penderfyniad diweddar y Goruchaf Lys yn effeithio ar drothwyon.
• Cyfradd ymateb y Datganiad Hunanasesu Gwasanaeth: Daeth y cyfnod cyflwyno Datganiad Hunanasesu Gwasanaeth i ben ar 27 Mawrth gyda chyfradd gwblhau o 96%.  Yn 2025, cyflwynodd 97% o ddarparwyr eu datganiadau.
• Datganiadau Blynyddol / casglu data ar y cyd â Gofal Cymdeithasol Cymru: Tua 95% yw'r gyfradd ymateb hyd yma. 
• Strategaeth cyfathrebu ac ymgysylltu: Mae strategaeth newydd wedi cael ei datblygu a chaiff ei chyhoeddi'n fuan.
• Diogelu: Mae gwaith sylweddol yn mynd rhagddo, gan gynnwys cydadolygiad thematig mawr o'r broses o roi adran 5 o Weithdrefnau Diogelu Cymru ar waith – sy'n ymwneud â honiadau yn erbyn y rhai mewn swyddi o ymddiriedaeth.
• Cynadleddau ansawdd ac ymgysylltu: Mae AGC wedi cynnal cynadleddau ansawdd â darparwyr o wasanaethau gofal plant a chwarae a gwasanaethau oedolion a phlant. Mae'r cyfleoedd hyn yn helpu i rannu arferion da ar draws gwasanaethau.
• Deddf Iechyd a Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2025: Mae'r broses o'i rhoi ar waith yn dynodi newid hirdymor sylweddol i wasanaethau plant. Mae AGC ar y trywydd iawn i gyflawni'r hyn sydd ei angen i gefnogi hyn. 

Rhoddodd Lou Bushell-Bauers drosolwg cenedlaethol o Wasanaethau Cymdeithasol Awdurdodau Lleol yng Nghymru, gan dynnu sylw at dystiolaeth arolygu, gweithgarwch goruchwylio ac adolygiadau thematig. Mae'r sefyllfa gyffredinol yn sefydlog ar y cyfan, gyda'r rhan fwyaf o wasanaethau yn cael eu barnu'n 'dda' ac yn cael eu cefnogi gan brosesau arwain cryf a thimau ymrwymedig. 

Cryfderau allweddol a nodwyd:

• Mae ymarfer seiliedig ar gryfderau sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn yn cael ei ymgorffori'n fwy cadarn
• Mae systemau diogelu a threfniadau gwaith amlddisgyblaethol yn gryf ar y cyfan
• Cynnydd yn y defnydd o ddulliau myfyriol sy'n seiliedig ar gydberthnasau, yn enwedig mewn gwasanaethau plant

Pwysau allweddol ar y system: 

• Oedi o ran amseroldeb (asesiadau, cynllunio ac adolygiadau)
• Prinder staff a heriau o ran cadw staff
• Materion o ran lleoliadau a digonolrwydd y farchnad, yn arbennig ar gyfer anghenion cymhleth

Pwysleisiodd Lou fod y pwysau hyn yn gydgysylltiedig ac yn effeithio ar y system gyfan, gan effeithio ar gysondeb a chalyniadau i bobl. 

Er bod gwasanaethau'n perfformio'n gymharol dda, y neges allweddol yw y bydd gwelliant cynaliadwy yn dibynnu ar fynd i'r afael â phwysau ar y system ehangach, ac nid ar berfformiad gwasanaethau unigol yn unig.

Amlinellodd AGC ei rhaglen wella ei hun hefyd, gan ganolbwyntio ar y canlynol:

• Camau dilynol ac atebolrwydd cryfach ar ôl arolygiadau
• Defnydd gwell o ddata a gwybodaeth
• Mwy o gydweithio â phartneriaid 
• Ehangu'r cyfleoedd i ddysgu a rhannu arferion da ledled Cymru

Cyfraniadau aelodau:

• Roedd llawer yn cytuno bod trosolwg Lou yn adlewyrchu'r realiti presennol.

Her adeiladol mewn perthynas â'r canlynol: 

• Effaith newidiadau i bolisïau (e.e. model nid-er-elw)
• Cysondeb o ran data, adrodd a llais y defnyddiwr gwasanaethau 

Atgyfnerthu materion allweddol: 

• Pwysau ar y system
• Baich ar ofalwyr
• Sicrhau gwell cysondeb mewn perthynas â systemau a'r broses adrodd

Dywedodd Valerie Billigham fod y Comisiynydd Pobl Hŷn wedi cynnal arolwg o brofiadau pobl hŷn o ofal cymdeithasol rhwng mis Tachwedd 2025 a mis Ionawr 2026. Caiff briff ei gyhoeddi cyn y toriad. 

Camau gweithredu

• Kevin Barker a Lou Bushell-Bauers i fynd ar drywydd anghysondebau mewn perthynas â gofalwyr di-dâl.
• Bydd adroddiad y Comisiynydd Pobl Hŷn yn cael ei rannu pan fydd ar gael.

• Mynegodd Peter Max bryder y gallai'r prosesau cofrestru presennol fod yn arafu'r gwaith o ddatblygu lleoliadau gofal newydd, ac y dylid eu hailystyried.  Dywedodd Margaret Rooney fod ein data yn dangos bod ein dull newydd wedi arwain at brosesu ceisiadau'n gynt.
• Mynegodd Melanie Minty bryderon ynghylch ansefydlogrwydd cynyddol yn y sector cartrefi gofal, gan nodi pwysau o ran ffioedd a newid mewn rhai awdurdodau lleol tuag at ddarparu gwasanaethau'n fewnol a allai arwain at gau mwy o wasanaethau a throsglwyddo preswylwyr. Mae angen rhoi cymorth cyfannol gwell i breswylwyr a theuluoedd, yn enwedig y rhai ag anghenion cymhleth, a all fod fwyaf agored i niwed yn ystod cyfnodau o'r fath.

Bydd AGC yn monitro'r gwasanaethau sy'n cau yn ofalus iawn gan roi adborth yn ôl yr angen.

Rhoddodd Margaret Rooney ddiweddariad ar berfformiad AGC, gan gwmpasu gweithgarwch arolygu, staffio a gwaith rheoleiddio.

Ar y cyfan, mae AGC yn cyrraedd y rhan fwyaf o'r targedau perfformiad, yn enwedig y targedau canlynol:

• Adroddiadau arolygu'n cael eu cyflwyno a'u cyhoeddi mewn modd amserol
• Perfformiad cryf o ran amseroedd penderfyniadau ynghylch cofrestru

Bu gostyngiad bach yn nifer yr arolygiadau, yn bennaf oherwydd: 

• Swyddi gwag blaenorol a saib mewn recriwtio
• Y cyfnod sefydlu chwe mis ar gyfer arolygwyr newydd yn arwain at oedi wrth sicrhau'r capasiti llawn i arolygu

 Nodwyd bod arolygiadau rheolaidd hwyr yn fater allweddol:

• Yn sgil blaenoriaethu arolygiadau risg uwch ac ymateb i bryderon

Disgwylir i'r sefyllfa wella wrth i arolygwyr newydd ddod yn gwbl weithredol

 Nodwyd cynnydd mewn pryderon a hysbysiadau:

• Mae hyn yn rhoi mwy o bwysau ar weithgarwch arolygu
• Gall arwain at arolygiadau ychwanegol

 Mae'r perfformiad cofrestru wedi gwella'n sylweddol, yn rhannol oherwydd y canlynol:

• Newidiadau i'r broses (yr angen i ddarparu dogfennaeth lawn ymlaen llaw)
• Lefelau staffio uwch
• Gostyngiad yn nifer y ceisiadau a ddaeth i law

Cyflawnodd rhaglen arolygu'r awdurdodau lleol y canlynol:

• Arolygiadau, archwiliadau gwelliant a gwaith ar y cyd â phartneriaid (e.e. AGIC)
• Ymgysylltiad cryf â phobl, staff a rhanddeiliaid

Cyflwynodd Margaret bwynt trafod allweddol ynghylch symud tuag at fodel arolygu sy'n canolbwyntio'n fwy ar risg, gan ystyried y canlynol:

• Arolygu gwasanaethau sy'n perfformio'n dda yn llai aml
• Sicrhau y gellir canolbwyntio'n well ar wasanaethau risg uwch

Cyfraniadau aelodau:

Defnyddio cyfarfodydd ansawdd fel ffordd o wneud y canlynol:

• Cynnal goruchwyliaeth rhwng arolygiadau 
• Annog gwelliant parhaus heb bwysau arolygiad ffurfiol

Ystyried sut i wneud y canlynol:

• Nodi arwyddion rhybudd cynnar (e.e. newidiadau mewn arweinyddiaeth)
• Darparu gwybodaeth fwy dynamig, amser real i'r cyhoedd
• Myfyrio ar oblygiadau unrhyw fodel newydd ar adnoddau
• Cynnal cymhellion ar gyfer gwella 

Rhoddodd Gillian Baranski ddiweddariad ar ddarparu'r Cynllun Strategol a'r blaenoriaethau ar gyfer y flwyddyn i ddod.

Ymhlith yr 11 o gamau a gynlluniwyd, cwblhawyd 7 ohonynt, a bu i 4 gael eu hoedi yn bennaf oherwydd y canlynol:

• Newidiadau i'r system (platfform rheoli achosion newydd)
• Pwysau ar adnoddau (swyddi gwag a gweithgarwch recriwtio uchel)
• Mae angen amser i ymgysylltu'n ehangach a chwblhau gwaith datblygu

Roedd y cyflawniadau allweddol yn cynnwys:

• Cynnydd ar ddatblygiadau digidol a gwelliannau wrth gofrestru
• Gwaith cydweithredol â Gofal Cymdeithasol Cymru a phartneriaid
• Ffocws parhaus ar rannu arferion da

Nododd Gillian fod digwyddiadau allanol wedi llywio blaenoriaethau'n sylweddol, gan gynnwys y canlynol:

• Gwaith diogelu yn dilyn troseddau Neil Foden
• Rhoi'r agenda nid-er-elw ar waith mewn gwasanaethau plant
• Newidiadau i bolisïau a pharatoi ar gyfer ymchwiliad cyhoeddus COVID-19

Gan edrych tua'r dyfodol, mae'r blaenoriaethau'n cynnwys:

• Darparu swyddogaethau rheoleiddio craidd
• Rhoi'r cynllun cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant ar waith
• Gwella'r broses o ymgysylltu â phobl sy'n defnyddio gwasanaethau
• Datblygu strategaeth ddigidol a data
• Defnyddio gwybodaeth a data yn well
• Adeiladu ar lwyddiant o ran graddau er mwyn ysgogi gwelliannau ym mhob rhan o'r sector

Cyflwynodd Neil Fewtrell ddrafft cynnar o strategaeth ddigidol AGC, gan ofyn am adborth gan yr aelodau.

Mae'r strategaeth yn cyd-fynd â Safonau Gwasanaethau Digidol Cymru ac yn canolbwyntio ar y canlynol:

• Anghenion defnyddwyr
• Hygyrchedd a chynhwysiant
• Gwelliant wedi'i ysgogi gan ddata

Y weledigaeth gyffredinol yw creu'r canlynol:

• Gwasanaethau digidol syml a chynhwysol i ddefnyddwyr
• Amgylchedd gwaith digidol mwy effeithlon i staff

Mae'r meysydd ffocws allweddol yn cynnwys:

• Gwasanaethau digidol sy'n canolbwyntio ar y defnyddiwr (hygyrch, dwyieithog, cynhwysol)
• Gwella sut mae'r cyhoedd yn cael gwybodaeth er mwyn gwneud dewisiadau gwybodus
• Symleiddio'r broses o ryngweithio â darparwyr er mwyn lleihau'r baich
• Gwella systemau mewnol a llifoedd gwaith i staff
• Datblygu sgiliau a diwylliant digidol yn AGC
• Sicrhau technoleg ddiogel a modern a threfniadau llywodraethu cryf

Mae'r strategaeth yn cydnabod y pedwar prif grŵp defnyddwyr:

• Darparwyr
• Y cyhoedd
• Staff AGC
• Rhanddeiliaid ehangach

Caiff llwyddiant ei fesur drwy'r canlynol: 

• Rhyngweithio haws i ddarparwyr a'r cyhoedd
• Mwy o ddefnydd o wasanaethau digidol
• Llai o ymdrech ymarferol a chynhyrchiant a phrosesau gwneud penderfyniadau gwell

Gofynnodd Neil yn benodol i’r aelodau am y canlynol: 

• Adborth ar y weledigaeth a'r blaenoriaethau
• Gwybodaeth am fylchau neu feysydd coll
• Cymorth i sefydlu grwpiau defnyddwyr, yn enwedig grwpiau sy'n cynnwys darparwyr a defnyddwyr gwasanaethau. 

Adborth gan yr Aelodau

• Cafodd y strategaeth ddigidol ei chroesawu ac roedd cytundeb ei bod yn symud i'r cyfeiriad cywir ac yn canolbwyntio'n briodol ar anghenion defnyddwyr a hygyrchedd. 
• Nododd yr aelodau bod angen atgyfnerthu'r elfen data a dadansoddeg, gan gynnwys rhannu data yn well ac, integreiddio a defnyddio gwybodaeth i gefnogi gwaith rheoleiddio sy'n seiliedig ar risg 
• Roedd cefnogaeth gref o blaid sefydlu grwpiau defnyddwyr, yn enwedig grwpiau sy'n cynnwys darparwyr, a nodwyd bwlch o ran ymgysylltu â defnyddwyr gwasanaethau a'r cyhoedd 
• Pwysleisiwyd y dylai strategaeth ddigidol alluogi canlyniadau busnes, yn hytrach na gweithredu fel swyddogaeth unigol 
• Nododd yr aelodau ddefnydd cynyddol o AI ac adnoddau digidol ym mhob rhan o'r sector, gan annog AGC i archwilio dulliau tebyg a dysgu gan eraill 
• Gwnaed argymhellion i gysylltu â mentrau digidol presennol ar gyfer y sector cyfan ac ystyried y defnydd moesegol o dechnoleg 
• Awgrymwyd hefyd y gallai AGC helpu i ddatblygu dull digidol ymhlith darparwyr sy'n llai medrus wrth ddefnyddio adnoddau digidol. 

• Cadarnhawyd y bydd y cyfarfod nesaf yn cael ei gynnal ar 11 Medi 2026.

Cofrestr gwrthdaro buddiannau

• Yn dilyn cais gan aelodau, mae AGC wedi ychwanegu pwynt at y Cylch Gorchwyl sy'n ymwneud â ‘chynnal archwiliad gwrthdaro buddiannau blynyddol.’
• Mae AGC yn bwriadu cynnal archwiliad blynyddol o unrhyw achosion o wrthdaro buddiannau a allai fod gan aelodau. 
• Bydd yr archwiliad nesaf yn cael ei gynnal ym mis Mehefin 2027.

Camau gweithredu:

• Pob aelod i gyflwyno datganiad o fuddiannau (erbyn diwedd mis Mehefin) i gefnogi proses gwrthdaro buddiannau newydd y Bwrdd Cynghori Cenedlaethol.
• Bydd ffurflen gwrthdaro buddiannau newydd yn cael ei hanfon gan AGC, a gofynnir i aelodau ddatgan unrhyw fuddiannau proffesiynol neu bersonol perthnasol. 

Ar ôl derbyn y datganiadau, bydd AGC yn eu hadolygu ac yn cadarnhau a oes angen eu cofnodi'n ffurfiol

Micro-ofal

Gofynnodd Valerie Billingham am y gwasanaeth micro-ofal Cadarnhaodd Margaret fod opsiynau'n cael eu hystyried a bod camau pellach yn ddibynnol ar benderfyniad y Gweinidog.